عدالت در شعر پنج شاعر

نزدیک‌ترین ابیاتِ هر شاعر به این موضوع، برگزیده با جست‌وجوی معنایی؛ هر بیت به شعر کاملش پیوند دارد.

حافظ دربارهٔ عدالت

غزل شماره ۱۷۷
به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شدجهان بگیرد اگر دادگستری داند
غزل شماره ۱۲۳
از عدالت نبود دور گرش پرسد حالپادشاهی که به همسایه گدایی دارد
غزل شماره ۷۶
عنان کشیده رو ای پادشاه کشور حسنکه نیست بر سر راهی که دادخواهی نیست
قصیده شماره ۱ - در مدح شاه شجاع
خورشید ملک پرور و سلطان دادگردارای دادگستر و کسرای کی نشان
غزل شماره ۳۲۹
با سیر اختر فلکم داوری بسیستانصاف شاه باد در این قصه یاورم
قطعه شماره ۶
رحمان لایموت چو آن پادشاه رادید آن چنان کز او عمل الخیر لایفوت
غزل شماره ۱۹۰
شاه را به بود از طاعت صدساله و زهدقدر یک ساعته عمری که در او داد کند
قطعه شماره ۷
نخست پادشهی همچو او ولایت بخشکه جان خویش بپرورد و داد عیش بداد

خیام دربارهٔ عدالت

رباعی شماره ۱۷۱
میکرد دلیر کوزه را دسته و سراز کله پادشاه و از دست گدای
رباعی ۷۱
می کرد دلیر کوزه را دسته و سر،از کله پادشاه و از دست گدای!
رباعی شماره ۱۷۶
ور عدل بدی بکارها در گردونکی خاطر اهل فضل رنجیده بدی
رباعی شماره ۷۰
بر من قلم قضا چو بی من رانندپس نیک و بدش ز من چرا میدانند
رباعی ۵۶
آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو،بر درگه او شهان نهادندی رو،
رباعی شماره ۱۳۷
شاهان و سران و سروران زیر گلندروهای چو مه در دهن مور ببین
رباعی شماره ۱۴۹
آن قصر که با چرخ همیزد پهلوبر درگه آن شهان نهادندی رو
رباعی شماره ۹۲
انصاف مرا ز غنچه خوش می آیدکو دامن خویشتن فراهم گیرد

سعدی دربارهٔ عدالت

هم در این معنی
ستاننده داد آن کس خداستکه نتواند از پادشه دادخواست
حکایت فریدون و وزیر و غماز
اگر جانب حق نداری نگاهگزندت رساند هم از پادشاه
قصیده شماره ۳۰ - نصیحت
چون پادشاه عدل ابر تخت سلطنتصد جامه حریر به دولت دریده گیر
حکایت در معنی خاموشی از نصیحت کسی که پند نپذیرد
تو را عادت، ای پادشه، حق روی استدل مرد حق گوی از این جا قوی است
در سبب نظم کتاب
یکی باب عدل است و تدبیر و راینگهبانی خلق و ترس خدای
قصیده شماره ۵۲ - پند و اندرز
به نوبت اند ملوک اندرین سپنج سرایکنون که نوبت تست ای ملک به عدل گرای
غزل ۴۸
مالک رد و قبول هر چه کند پادشاستگر بزند حاکمست ور بنوازد رواست
غزل ۶۳۶
روزی چو پادشاهان خواهم که برنشینیتا بشنوی ز هر سو فریاد دادخواهی

فردوسی دربارهٔ عدالت

بخش ۱ - آغاز داستان
وگر شاه با داد و بخشایشستجهان پر ز خوبی و آسایشست
پادشاهی بهرام شاپور
جهاندار یزدان بود داد و راستکه نفزود در پادشاهی نه کاست
بخش ۲۹
همه پاک در گردن پادشاستکه پیدا شود زو همه کژ و راست
بخش ۹
کجا پادشا دادگر بود و بسنیازش نیاید بفریادرس
بخش ۹
هرانکس که رفتی به درگاه شاهبه شایسته کاری و گر دادخواه
پادشاهی کیخسرو شصت سال بود
که هر کس که در شاهی او داد دادشود در دو گیتی ز کردار شاد
بخش ۱۴
بپرسد هم از کار بیداد و دادکند این سخن بر دل شاه یاد
بخش ۲۴
چو شاهی به کاری توانا بودببخشاید از داد و دانا بود

مولوی دربارهٔ عدالت

بخش ۱۱۳ - ذکر آن پادشاه که آن دانشمند را به اکراه در مجلس آورد و بنشاند ساقی شراب بر دانشمند عرضه کرد ساغر پیش او داشت رو بگردانید و ترشی و تندی آغاز کرد شاه ساقی را گفت کی هین در طبعش آر ساقی چندی بر سرش کوفت و شرابش در خورد داد الی آخره
پادشاهم کار من عدلست و دادزان خورم که یار را جودم بداد
غزل شماره ۱۵۰۲
جهان داند که تا من شاه اویمبدادم داد ملک و داد کردم
بخش ۱۱۳ - خشم کردن پادشاه بر ندیم و شفاعت کردن شفیع آن مغضوب علیه را و از پادشاه درخواستن و پادشاه شفاعت او قبول کردن و رنجیدن ندیم از این شفیع کی چرا شفاعت کردی
آنچ دادی تو ندای شاه داداوست بس الله اعلم بالرشاد
بخش ۲ - تفسیر خذ اربعه من الطیر فصرهن الیک
عدل شه را دید در ضبط حشمکه نیارد کرد کس بر کس ستم
بخش ۱۳۶ - حکایت آن درویش کی در هری غلامان آراسته عمید خراسان را دید و بر اسبان تازی و قباهای زربفت و کلاهای مغرق و غیر آن پرسید کی اینها کدام امیرانند و چه شاهانند گفت او را کی اینها امیران نیستند اینها غلامان عمید خراسانند روی به آسمان کرد کی ای خدا غلام پروردن از عمید بیاموز آنجا مستوفی را عمید گویند
حق میان داد و میان به از کمرگر کسی تاجی دهد او داد سر
بخش ۹۶ - باخبر شدن آن غریب از وفات آن محتسب و استغفار او از اعتماد بر مخلوق و تعویل بر عطای مخلوق و یاد نعمتهای حق کردنش و انابت به حق از جرم خود ثم الذین کفروا بربهم یعدلون
داد داد حق شناس و بخشششعکس آن دادست اندر پنج و شش
بخش ۱۷ - حکایت آن عاشق کی شب بیامد بر امید وعده معشوق بدان وثاقی کی اشارت کرده بود و بعضی از شب منتظر ماند و خوابش بربود معشوق آمد بهر انجاز وعده او را خفته یافت جیبش پر جوز کرد و او را خفته گذاشت و بازگشت
گفت شاه ما همه صدق و وفاستآنچ بر ما می رسد آن هم ز ماست
بخش ۲۲۳ - داد خواستن پشه از باد به حضرت سلیمان علیه السلام
پس سلیمان گفت ای انصاف جوداد و انصاف از که میخواهی بگو